Czym jest menzura
Menzura (od łac. mensura – „miara”, „odległość”) jest formą studenckiej szermierki wykształconą w środowiskach korporacyjnych Europy. Nie jest pojedynkiem w obronie honoru ani sportem nastawionym na wynik. Nie można jej też sprowadzić wyłącznie do tradycji. Gdyby była jedynie historycznym zwyczajem, zapewne nie przetrwałaby do naszych czasów.
W menzurze dwaj szermierze stają naprzeciw siebie w ściśle określonej odległości — tej „miary” nie wolno zmienić. Nie ma tu miejsca ani na cofanie się, ani na nacieranie. Starcie przebiega według ustalonego porządku, pod nadzorem sędziego i zgodnie z zasadami zwanymi commentem. W dobrze przygotowanej partii każde uderzenie powinno zostać sparowane. Trafienie nie jest celem, lecz skutkiem błędu.
Współczesna praktyka przywiązuje dużą wagę do bezpieczeństwa. Chronione są oczy, szyja, tors i ręka z klingą, zakazane są pchnięcia, a sprzęt dostosowany jest do charakteru starcia. Menzura nie jest improwizacją ani demonstracją siły. Jest wydarzeniem uporządkowanym, opartym na zasadach i odpowiedzialności.
Jej istotą nie jest zwycięstwo nad przeciwnikiem, lecz zachowanie postawy w sytuacji napięcia. Partner w starciu nie jest wrogiem, ale współuczestnikiem próby, którą przechodzi się razem.
Tradycja i ciągłość
Menzura wyrasta historycznie z kultury pojedynków studenckich. W dawnych wiekach studenci – podobnie jak szlachta – posiadali prawo noszenia broni. Pojedynki, choć formalnie zakazywane, funkcjonowały jako element obyczaju. Z czasem jednak przybrały formę coraz bardziej sformalizowaną, aż w połowie XIX wieku wykształciła się menzura właściwa – starcie oderwane od osobistej zniewagi i podporządkowane jasno określonym regułom.
Od tego momentu nie chodziło już o rozstrzyganie sporów, lecz o doświadczenie samo w sobie. Menzura stała się wydarzeniem wspólnotowym, regulowanym przez comment i ocenianym przez przedstawicieli korporacji. W jej strukturze zanikł element prywatnego konfliktu, a pojawił się wymiar formacyjny.
Dokumenty z okresu ryskiego pokazują, że fechtunek był realnym elementem życia Arkonii. W roku akademickim 1881/82 dla części członków i większości fuksów miał charakter obowiązkowy, a jego zaniedbanie podlegało sankcji. Sprzęt szermierczy figurował w majątku Korporacji obok biblioteki i chorągwi.
Wspomnienia fil! Mieczysława Jałowieckiego oraz zachowana ikonografia świadczą o tym, że menzura była naturalnym elementem ówczesnej kultury akademickiej.
„Zdarzenie to wzbudziło wielkie zainteresowanie w całym świecie korporacyjnym. Każdy chciał być świadkiem potyczki dwuch najlepszych szermierzy rygskich, tem bardziej że pod względem wzrostu i siły Arszaułow mało przewyższał Paszkiewicza.”
— fil! Mieczysław Jałowiecki, „Gaudeamus – Szkice z lat minionych”
Powojenne doświadczenia Arkonii z menzurą były sporadyczne. Przez wiele lat nie stanowiła ona stałego elementu życia Korporacji. Pozostały jednak świadectwa pisane i pamięć o dawnym zwyczaju. Dzisiejszy namysł nad menzurą nie jest próbą rekonstrukcji przeszłości, lecz świadomym odniesieniem do dziedzictwa.
Doświadczenie i sens
Podstawą menzury jest systematyczny trening. Praca nad techniką i postawą jest jednocześnie pracą nad sobą. Niesolidność szybko ujawnia się w starciu. Brak przygotowania nie daje się ukryć.
Menzura wymaga regularności i cierpliwości. Nie jest widowiskiem ani próbą udowodnienia czegokolwiek innym. Jest doświadczeniem, w którym człowiek konfrontuje się z własnymi ograniczeniami, a zarazem uczy się polegać na wspólnocie.
W jej strukturze istotne miejsce zajmuje zaufanie. Zaufanie do kolegów przygotowujących rynsztunek, do przełożonych ustalających warunki starcia, do przeciwnika, że będzie przestrzegał zasad, oraz do samej tradycji, która te zasady wypracowała. Powtarzany rytuał, który nigdy nie jest identyczny, stopniowo buduje pewność – wobec siebie i wobec innych.
W świecie zorientowanym na indywidualną korzyść i natychmiastowy rezultat doświadczenie to pozostaje czymś rzadkim. Menzura nie tłumaczy się w pełni językiem użyteczności ani sentymentu. Jej sens odsłania się w praktyce – w pracy nad sobą i w budowaniu solidarności, która nie jest deklaracją, lecz czynem.
Dla Arkonii pozostaje ona częścią dziedzictwa podejmowanego odpowiedzialnie i dobrowolnie, jako jedna z form kształtowania postawy we wspólnocie akademickiej.